Siulittaasup nalunaarumminik saqqummiussissutaa

Soorlu allakkatigut nalunaarummi eqqaaneqartoq, piffissap kommunalbestyrelsinut qinigaaffiusup nutaap siorna aallartinnerani kattuffimmi siulersuisunut ilaasortanngortut sinniisussanngortullu arlallit taarsertariaqalereersimapput – imaanngitsoq ajortuliorsimagamik, kisianni kattuffiup malittarisassaani aalajangersagaqarmat "naalakkanut marlunnut kiffartorsinnaasoqanngitsoq", erseqqinnerusumik oqaatigalugu kommuneqarfiit kattuffianni siulersuisunut ilaasortaajutigaluni Inatsisartunut ilaasortaasoqarsinnaanngitsoq.

Novembarimi Inatsisartunut qinersisoqarmat siulersuisunut ilaasortat marluk sinniisussallu marluk Inatsisartunut ilaasortanngorput aammalu sinniisussaq ataaseq kommunalbestyrelsimut ilaasortaajunnaarluni. Tassa imaappoq siulersuisunut ilaasortamik ataatsimik sinniisussanillu sisamanik ataatsimiinnermi matumani qinersissaagut – tamanna oqaluuserisassani immikkoortoq 8-mi erseqqinnerusumik sammineqassaaq.

Siulittaasup allakkatigut nalunaarutaani eqqaaneqartut arlalinnguit maanna malersoqqilaarniarpakka.

Nalunaarummi allappunga Namminersornerullutik Oqartussat meeqqanut inuusuttunullu ulloq unnuarlu paaqqinnittarfiutaanni utaqqisunut qitiusumik nalunaarsuiffik ukioq manna marsip 15-ianiit kommuninit atorneqarsinnaanngortoq.

Ilaqutariinnermut Pisortaqarfimmit oqaatigineqarpoq kommuninit meeqqat sisamat utaqqisutut allanneqarsimasut, tamannalu pisortaqarfimmi tupigusuutigineqarsimasoq.

Kommunit ukiorpassuanngortuni aqqut pisariusoq atorlugu ulloq unnuarlu paaqqinnittarfinnut assigiinngitsunut attaveqarniartarsimapput sumi inissaqarnersoq paasiniarlugu, tamatumalu saniatigut ilaannikkut ukioq ataaseq sinnerlugu inissamik utaqqisariaqartarlutik.

Pissutsit taamaariarmata – Utaqqisunut Qitiusumik Nalunaarsuiffiup pilersinneqarnissaata utaqqinerani – kommunit ilaat namminersortullu 2004-p 2005-illu ingerlaneranni ulloq unnuarlu paaqqinnittarfinnik meeqqanut inuusuttunullu katillugit 30-t missaannut inissalinnik pilersitsisimapput. Kommunit paaqqinnittarfiutaat taamaattut Upernavimmi Nuummilu pilersinneqarput aammalu paaqqinnittarfik imminut pigisoq ataaseq Qaqortumi paaqqinnittarfillu namminersortunit pigineqartoq ataaseq Nuummi pilersinneqarlutik.

Taasariaqarportaaq ulloq unnuarlu paaqqinnittarfimmut inissiiniarneq isumaginninnermut ataatsimiititaliamit akuerineqarsimasariaqarmat meeraq Ilaqutariinnermut Pisortaqarfiup Utaqqisunut Qitiusumik Nalunaarsuiffianut allanneqassappat – tamannalu sinerissami meeqqat qassit paaqqinnittarfimmi inissaqartinneqartariaqarnerannik tamakkiisumik takussutissiisinnaanngilaq.

Taava aamma Ilaqutariinnermut Pisortaqarfik apriilimi 2004 aamma februaarimi 2006 assigiinngitsunik ilitsersuusiorsimavoq meeqqat inuusuttullu kommunit ilaqutariinnut paarititaasa nerisaqartinneqarnerannut, kaasarfimmiussaannut atisassarsiutissaannullu aningaasaliissutaasartut pillugit. Kommunit 16-it ilitsersuut 2004-meersoq atorsimavaat kommunillu ataatsip ilitsersuut 2006-imi februaarimeersoq atorsimallugu. Tassa imaappoq kommunit tamarmik ataaseq kisimi pinnani meeqqanut untritilinnut arlalinnut qaammammoortumik akiliutigisarsimasatik 2003-mi juulip aallaqqaataata tungaanut kingumoortumik iluarsisariaqassavaat, tassa meeqqanik inuusuttunillu ikiorsiineq pillugu Inatsisartut peqqussutaata nutaap atuutilerfianut. Taamaattumik angajoqqaarsiat untritillit arlallit paarisamik nerisaqartinneqarnerinut aningaasaliissutinik ikinnerungaatsiartunik pisussat paasinartumik naammagittaalliornissaat naatsorsuutigineqarsinnaavoq.

KANUKOKA upernaaq apriilip naalernerani allagaqarluni Ilaqutariinnermut Pisortaqarfimmut kajumissaarivoq inatsisit tamanut erseqqinnerulersillugit paasiuminarnerulersillugillu allanngortinneqarnissaat sulissutigeqqullugu, suliamilu tamatumani pisortaqarfik kukkuluttorsimanerminik ajuusaarnartumik tamatuminnga tusagassiuutinut nalunaaruteqartariaqarnerarlugu.

Meeqqat inuusuttullu atugarisaat eqqartortillugit eqqaanngitsoorusunngilara meeqqanik kinguaassiuutitigut atornerluinerit kingunerisaannik kommunini arlalinni ilungersuanartorsiortoqarsimanera sulilu qularnanngitsumik ilungersuanartorsiortoqarnera. Meeqqanik atornerluisarneq eqqugaasunut ilaqutaasunullu alianarluinnarpoq misigisapalaajullunilu – aammalumi nunaqqatigiinnut tamanut aalassaataallunilu aliatsaataasarpoq.

Tassa kinguaassiuutitigut meeqqanik atornerluisarneq inuiaqatigiinnut ajornartorsiutaavoq, taamaattumillu inuiaqatigiit inunnut eqqugaasunut ilaqutaasunullu sunniuteqarluartumik tapersersuillutillu ikiuuteriarsinnaasariaqarput.

Nalunngilarput Namminersornerullutik Oqartussat 470.000 kr.-inik aningaasaliisimasut taamatut alianartumik pisoqarnerani ikiorsiigasuarnermut atugassanik. Tamanna soorunami qujassutissaavoq. Piffissamili qaangiuttumi misilittakkat takutippaat sukkasuumik eqaannerusumillu suleriartarnissaq pisariaqartoq. Taamaattumillu Namminersornerullutik Oqartussat saaffigisariaqarpavut aningaasaliissutaareersut pitsaanerusumik atorneqarnissaat siunertaralugu aningaasaliissutit aqunneqarnerannut peqataanissarput pisariaqartutigullu aningaasaleeqataasinnaanissarput neqeroorutigalugu.

Soorlu allakkatigoortumik nalunaarutinni allattunga, ilinniarsimassutsip qaffassarnissaa ukiuni makkunani ilungersuutigineqartorujussuuvoq. Tamatumunnga atatillugu Piareersarfiit pingaarutilerujussuusussaapput. Tassani inuit piginnaaneqalissutaasunik ilinniagaqarsimanngitsut isumaginiartussaavavut. Tamakku aallarteriarnissaminnut aamma ilumut ilinnialersinnaanissaminnut, taamalu ilinniagaqalivinnissaminnut, tassuunalu suliffeqalersinnaanissaminnut, pilersaarusiuunneqartussaapput.

Sapinngisamik amerlasuut ilinniagaqarnissaata suliffeqalernissaatalu inuiaqatigiinnut iluaqutaanissaa paasiuminartorujussuuvoq. Tamanna isumaginninnikkut aningaasartuutinut oqilisaatitut ingerlaannaq sunniutissaaq, siunissarlu ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu tikisitanik sulisoqarnissamik pisariaqartitsineq minnerulissaaq.

Taamaattumik kommunit kajumissaarusuppakka Piareersarfiit aallartisarneqarnerat eqqummaariffigeqqullugu, taamaalilluni najukkani nakussassarfittullusooq isumalluarfigineqarnerat eqquunniassammat. Namminersornerullutik Oqartussat ingerlatsinermut tapiissuteqarnerisigut kommunillu namminneq aningaasaleeqataanerisigut eqiteruffiit taakkua tunngaviat pilersinneqarpoq. Najukkani ilinniartitaanissamik pikkorissarneqarnissamillu pisariaqartitsinerit eqiteruffinni taakkunani nalunaarsorneqarnissaat pingaaruteqarpoq. Ilinniartitsinikkut pikkorissaanikkullu suliassat ilaat Piareersarfiit namminneq naammassisinnaassavaat, suliassallu allat allanik soorlu nunatsinni ilinniarfinnik suleqateqarnikkut naammassineqartariaqassapput. Pingaaruteqarpoq ilinniartitaanikkut pikkorissaasarnikkullu neqeroorutaasinnaasut amerlanerpaat Piareersarfinnut katersorneqarnissaat. Taamaaliornikkut sumiiffinni sammisassaqartualissaaq, taamalu amerlanerusut peqataanissaminnut periarfissaqalissapput najukkaminnit aallartariaqaratik.

Ukiuni aggersuni ilinniartitaanikkut immikkut ittumik iliuuseqarnissanut aningaasaliissutissat ilaat suli sumut atorneqarnissaannik aalajangeriigaanngillat. Taamaattumik kommunit Piareersarfiit aqqutigalugit periarfissaqarput pisariaqartitanik aalajangersimasunik tikkuartuinissaminnut tamakkununngalu aningaasaliissutissanik qinnuteqarnissaminnut.

Ilinniartitaaneq eqqartortillugu meeqqat atuarfiat eqqaanngitsoorsinnaanngilara ilinniartitaanikkummi ingerlariaqqinnissamut tunngaviummat. Meeqqat atuarfimmi atuartilluarneqanngippata immikkut ittunik iliuuseqartuartariaqassaagut ilinniartitaanikkut ingerlariaqqissinnaassappata, taamaaliortuarnissarlu siunissami pisariaaruttariaqaraluarpoq.

Atuarfeqarnermik iluarsaaqqinneq maanna meeqqat atuarneranni tamarmi naammassineqangajalerpoq – atuartitsinerli atuarfinni tamani ajunngitsumik ingerlava? Nunaqarfinni atuartut qanoq ippat? Atuarnerat qanoq ingerlava, meeqqallu atuarfianni naammassigunik ilinniagaqalissappat?

Nunaqarfinni qulini atuarfeqarpoq qulingiluat inorlugit atuartulinnik, amerlanertigut atuartut qassinik ukioqarnerat apeqqutaatinnagu ataatsimoortillugit atuartinneqartarlutik. Atuartut taama ukiumikkut nikingatigisut atuartinniarnerat ilinniartitsisumut ajornakusoorpoq, atuartunullumi aamma unamminiarnartukippallaarluni. Nunaqarfinni atuarfiit allat 38-it 70-it inorlugit atuartoqarput, aammalu atuartut ukioqatigiiaanngitsut ataatsimoortinneqartarlutik. Nunaqarfiillu atuarfiini aqqanilinni ilinniarsimasumik ataatsimilluunniit ilinniartitsisoqanngilaq.

Misilittakkat takutippaat nunaqarfiit atuarfiini atuartut ikittuaraannannguit kingorna ilinniakkanik piginnaaneqalissutaasunik naammassinnittartut.

Taama paasissutissiillunga kommunalbestyrelsit kajumissaarusuppakka eqqarsaatigilluaqqullugu atuartut nunaqarfimmiut qanoq meeqqat atuarfianni pitsaanerpaamik atuartinneqarsinnaanersut, taamalillutik ilinniaqqinnissaminnut iluamik periarfissaqarniassammata. Tassami atuarfiup qanoq aaqqissugaanissaa kommunalbestyrelsit aalajangigassaraat – aamma atuarnerup ilaa qanoq atsigisoq nunaqarfinni naammassineqartassanersoq. Taama aalajangerniarnermi sianigisassat arlaliusinnaapput, siunnersorusuppassili meeqqap pisariaqartitai meeqqamullu pitsaanerusussaq salliuteqqullugit.

Ilinniartitaaneq qimatsinnagu taasariaqartippara Pisinnaasanik ineriartortitsinermut Siunnersuisoqatigiit, aamma KANUKOKA-p peqataaffigisai, novembarimi 2005-imi suleqatigiissitamik pilersitsisimammata aqutsinermut akademi-mik – ilinniarfimmik – pilersitsiniarnermi piareersaasussamik.

KANUKOKA suleqatigiissitami tassani aamma peqataatitaqarpoq. Suleqatigiissitap kaammattuutigaa aqutsinermik ilinniarfik taanna suliffeqarfittut nammineertutut pilersinneqassasoq nammineq aningaasaqarnerminik aqutsisussanngorlugu immikkullu siulersuisulerlugu. Eqqarsaatigineqarpoq siulersuisuini ilaasortaatitaqassasut suliffeqarfiit Namminersornerullutik Oqartussanit pigineqartut, Sulinermik Inuussutissarsiuteqartut Kattuffiat, KANUKOKA, Niuernermik Ilinniarfik kiisalu Namminersornerullutik Oqartussat qitiusumik allaffeqarfiat.

Aqutsinermut akademi-p ukioq manna pilersinneqarnissaa naatsorsuutigineqarpoq. Ilinniartitaanerup sutigut tamatigut siuarsarneqarnissaa pisariaqartinneqarmat suliniut tamannattaaq KANUKOKA-p ilassilluarusuppaa. Sulisoqarnikkut aqutsisoqarnikkullu pikkorissaavik Pissassarfik 2002-mili KANUKOKA-p piginneqataaffigisimavaa, taamalu Aqutsinermut akademi-mik pilersitsisoqartussanngorneratigut KANUKOKA pilersaarpoq Pissassarfimmi piginneqataajunnaarniarluni.

Sulisoqarnermut akissaateqartitsinermullu tunngatillugu taasariaqartippara ukiunut aalajangeriikkanut atorfinitsitsisarnissap kommunaldirektørinut ingerlatsivinnilu pisortanut tunngatillugu atorneqarnissaa kommuninit kissaatigineqaleraluttuinnarmat.

Taama kissaateqartoqaraangat Akissarsiaqartitsinermut Siunnersuisoqatigiit oqaaseqartinneqaqqaarallartarput ukiunut aalajangeriikkanut atorfinitsitsinissamik aalajangertoqartinnagu. Akissarsiaqartitsinermut Siunnersuisoqatigiit oqaaseqarnerat pituttuisuunani najoqqutassiisuusarpoq, pingaaruteqarporlu ilisimassallugu kommunalbestyrelsit aalajangiisussaviummata.

Ukiup kingulliup ataatsip ingerlanerani kommunini direktøritut atorfiit sisamat ingerlatsivinnilu pisortatut atorfiit arfineq-marluk ukiunut aalajangeriikkanut atorfittut akuerineqarsimapput, atorfinitsitseriaatsillu tamatuma atorneqallattaajualernissaa ilimanarpoq.

Allakkatigut nalunaarummi aamma taaneqarpoq KANUKOKA akissarsiat pillugit isumaqatigiinniarnerni peqataasinnaasoq kommunit amerlasuunik sulisoqarfigisaat pineqartillugit.

Tamatumunnga ilanngullugu kommunit qinnuigerusuppakka isumaqatigiinniarnissanut sulisitsisutut piumasaqaatinik erseqqinnerusunik itisiligaanerusunillu saqqummiussaqartaqqullugit – tassa kommuninut iluaqutaasussaq pillugu isumaqatigiinniarnerni sunniuteqarsinnaaniassagatta.

Kommunit amerlanerit sulisitsisutut qanoq piumasaqarnissamik nalunaaruteqarneq ajorput – soorlu siorna kommunit arfineq-marluinnaat qanoq piumasaqarnissamik uatsinnut kissaateqarsimapput. Kommunit isumaqatigiinniarnerit ilaanni peqataasinnaanerat sulisitsisutut pitsanngorsaatinik angusaqarniarnermut atorluarniarneqarnerusinnaagaluarpoq. Assersuutigalugu tamanit naluneqanngilaq isumaginninnermi siunnersortit socialrådgiverit kommunini amigaatigineqartut. Soorlu tamanna eqqarsaatigalugu isumaqatigiinniarnerni saqqummiussinnaasatsinnik erseqqinnerusunik kommunit piumasaqartarnissaat kissaatiginarsinnaavoq.

Taasariaqarportaaq akileraartitsisarnermut tunngasut eqiterneqarnissaata kingunerisaanik ataatsimoortumik tapiissutit ikilineqarnissaat pillugu KANUKOKA-p Namminersornerullutik Oqartussanik isumaqatiginninniarnini aallartissimammagu.

Tamatumani aallaaviuvoq suliassaqarfiup Akileraartarnermut Pisortaqarfimmut tamakkiisumik tunniunneqarnissaa, taamaalillunilu sulisunut kommunini suliassanik allanik neqeroorfigineqarsimanngitsunut tamanut pisortaqarfiup akisussaalernissaa. Nuummi, Sisimiuni, Ilulissani Qaqortumilu innuttaasut akileraartarnermut tunngasut tamaasa pineqartillugit nunap immikkoortuini akileraaruseriffinnut saaffiginnittassapput, pisortaqarfiullu kommunit allat 14-it tamaasa immikkut isumaqatigiissuteqarfigissavai akileraarutit tungaasigut innuttaasunik kiffartuussineq pillugu.

Taamatut aaqqiiniarneq pisortaqarfiit tamaasa "matu ataaseq" atorlugu saaffigineqarsinnaanissaannik Aaqqissuussaanermut Isumalioqatigiissitat inassutaannut naapertuutinngilaq, Akileraartarnermulli Pisortaqarfimmit oqaatigineqarpoq taamatut aaqqiineq taamaallaat aaqqissuussaanermik iluarsaqqinnissap 2009-mi 2010-miluunniit inissinnissaata tungaanut atuutissasoq.

Kommunit ilaat akileraartitsisarnerup eqiterneqarnissaata kingunerisaanik akileraarutitigut isertitassanik annaasaqassapput, ilaalli kommunimi suliffissat amerlinerisigut akileraarutitigut isertitaqarnerulissallutik. Tamatuma sunniutai naligiissaarutitigut malunnarpallaarunnaarsinneqassapput, kisiannili tamakkiisumik naligiissaarisoqassappat naligiissaarisarnermik aaqqissuussineq maanna atuuttoq nutaarluinnarmik taarsertariaqassaaq. Aaqqissuussaanermut Isumalioqatigiissitat oqaatigaat naligiissaarisarnermik aaqqissuussineq maanna atuuttoq kommunit kattussuunneqarnissaanni inassutigineqartumi atorneqarsinnaanavianngitsoq. Taamaattumik Inatsisartut Aaqqissuussaanermut Isumalioqatigiissitat inassutaat malissappatigit naligiissaarisarnermik aaqqissuussinermik nutaamik pilersitsisoqartariaqassaaq, taamaalillutillu akileraartitsisarnermut tunngasut eqiterneqarnissaata kinguneranik equngassutaalerumaartut taamaallaat ukiunut akileraarfiusunut 2007-imut 2008-mullu sunniuteqarumaarput.

KANUKOKA-p siulersuisui aalajangersimapput akileraartitsisarnerup eqiterneqarnissaata kingunerisaanik ataatsimoortumik tapiissutit ikilineqarnissaata isumaqatigiinniutigineqarnera ammalluinnartumik ingerlanniarlugu, taamaalilluni akissarsiat, ingerlatsinerup allaffeqarfiillu illutaasa qanoq naatsorneqarnissaannut tunngavissanik Aningaasaqarnermut Pisortaqarfik peqatigalugu aalajangersaasoqarsinnaaniassammat. Tunngavissallu taakku suliassat Namminersornerullutik Oqartussaniit kommuninut nuunneqarnissaat isumaqatigiinniutigineqalerpata taamaalillutik atoqqinneqarsinnaassapput.

Naggasiinialersinnanga taarusupparattaaq KANUKOKA-p Kimik IT-mik eqqartuussisulersuussinera Kalaallit Nunaata Eqqartuussiviata aalajangiiffigisimammagu, tassa eqqartuussisulersuunneqartut 8 mio. kr.-inik aammalu eqqartuussisutigoortitsinermi aningaasartuutinik koruunit millionit affaannik akiliisussanngorlugit. Kimik IT-ip aalajangiineq tamanna ingerlateqqitassanngortissimavaa.

Tamatumunnga tunngatillugu kommunit kajumissaarusuppakka IT-mut tunngatillugu ingerlatsivimmik piginneqataaffigisaminnik qanoq atuinerusinnaanertik eqqarsaatigillualaaqqullugu.

Taamatut oqaaseqarlunga kommuneqarfiit kattuffiannut aallartitat ataatsimiinnerata inerititaqarluarfiusumik nuannersumillu ingerlanneqarnissaa kissaatigaara.

Ullormut oqaluuserisassat allattorsimaffianni takuneqarsinnaasutut politikkikkut sammisassaq pingaarneq tamatumuuna ataasiinnaavoq – tassa aaqqissuussaanermik iluarsaaqqinniarneq.

Soorunami inuiaqatigiit ingerlanneqarneranni pingaarutillit "iluarsisariallit taagugassavut amerlaqaat" (soorlumi ileqqorsuut tusallattaajuagarput taama oqaasertaqartoq). Siulersuisunili isummersimavugut maanna oqaluuserineqarsinnaasunik tulleriiaarissagutta pisortat ingerlatsiviisa ilusilersugaanerat kommuneqarnerlu – naatsumik oqaatigalugu aaqqissuussaanermik taagugarput – aallartitat ataatsimiinneranni maannakkorpiaq tamakkiisumik eqqarsaatitsinniitittariaqarlutigu. Imaanngitsoq nutaamik aaqqissuussinerinnakkut suut tamarmik iluarsineqassammata, kisianni paasinarsigaluttuinnarmat iluarsisariallit taagugassavut amerlasuut iluarsiniarnerannut nukissaqarnerussagutta nutaamik aaqqissuussinissaq sakkussatut ukiuni aggersuni ungaqqussinnaanngikkipput.

Oqaluuserisassaq taanna nallerutsigu itisiliiumaarpugut.

Naggaterpiaatigullu