Inuussutissarsiutinik Ineriartortitsineq pillugu Isumasioqatigiinneq

Kangerlussuaq 22. aggusti 2005

Aallaqqaasiut:

Ukiut marlussuit matuma siornatigut Naalakkersuisuinikkut kommunenut kajumissaarutaavoq "inuussutissarsiutinik pilersitsiniarnerni ineriartortitsiniarnernilu kommunit "ernisussiortuusariaqartut". Tamanna aamma kommunit namminneq kissaatigisa-riuarsimaavaat, taamaattumillu KANUKOKA-p siulersuisui 2002-mi pilersitsipput suleqatigiissitamik kommunini inuussutissarsiutinik siuarsaanissaq pillugu periarfissanik misissuisussamik ataqatigiissaariniartussamillu.

Suleqatigiissitaq siullermeerluni ataatsimiikkami, Kommunit inuussutissarsiutini aningaasaleeqataasinnaanissaat pillugu Inatsisartut inatsisaata nr. 22-p 3. novembari 1994-imeersup allanngortinneqarnissaa suliniutigineqassasoq aalajangiuppaat.

Suleqatigiinniit Namminersornerullutik Oqartussat inuussutissarsiornermut pisortaqarfiannik suleqatiginnillualerneratigut, Inatsisartut inatsissaata taassuma allanngortillugu eqaallisarneqarnera peqataaffigineqarluni.

Tassunga atasumik KANUKOKA-p borgmesterinik kommunaldirektørinillu ukiakkut 2002-mi ataatsimiititsinera Islandimi ingerlanneqarpoq, pissutaanerulluni kommunit kissaatigisarsimammassuk Islandimi inuussutissarsiutinik ingerlatsinerup annertunerusumik paasisaqarfiginissaa, aammalu inuussutissarsiutinut tunngasutigut Islandimik suleqateqarnialernissaq.

Pingaartumik kommunit soqutigisimavaat paasisaqarfigissallugu Islandimi kommunit inuussutissarsiutinut akuunerisa sunik tunngavissaqartitaanerat, Islandimiinneq Inuussutissarsiutit siuarsarniarlugit kommunet peqataanerunissaannut suleriaqqinnermi annertuumik pissarsiffiusimalluni, tikeraarnerullu kinguneranik kommunit ataasiakkaat Islandimilu suliffeqarfiit akornanni naleqarluartunik arlalinnik attaveqaqatigiittoqalersimasoq malunnarpoq.

"Allannguinissamut piffissanngorpoq"

Kalaallit Nunaat Nunarsuarmi niuernikkut unammilleqatigiiffiusumi angummanniassaguni suliffissanik nutaanik amerlanerusunillu pilersitsiffiussariaqarpoq – pilersitsiffiusariaqarpoq kajuminnarnerusumik, aporfissaqannginnerusumik, sapiisinnerusumillu iliuusseqarnissamut, taakkua aallavigalugit Naalakkersuinikkut aqqutsissiuisoqarnera pitsaasutut sulilu ineriartorsinnaasutut isumalluarnartutullu KANUKOKA-miit isigaarput, aallartsisarneranilu suleqataaffigereeratsigu aamma ingerlanneqalerpat suleqataaffigissallutigu.

Ukiut makkua kommunit kattuussuunnissaannik suliaqarfuisussat assigiinngitsunik annertuunillu suliassarpassuaqarput suliassat pissanganartut ilagisariaqassavaat kommunit kattuttussat ataatsimoortunik periutsinik nutaanik aallarnissaaneq aamma Inuussutissarsiutit siuarsarnerat eqqarsaatigalugu.

Suliffinnik aallarnissaaneq kommunit arlaqartut "ernisussiortuullutik" misilittagaqarfigereerpat maannakkut periarfissat nutaat nutaamik aaqqissuussaanermut naleqqunnersut suleqataaffigissallugit kommuninut pissanganartussaapput.

Aalisarneq kiisalu takornariaqarneq avammut niuernikkut qitiusutut isigalugit taakkua iluanni ingerlatat nutaanik tapertaqarnissaannik anguniagaqarnerup aqqutsissiuunniarnera kiisalu sunilluunniit suliffinnik nutaanik aallartitsiniarnermut piviusunngortitsinissanilu aningaasaliisarfik pilersinneqartoq "aporfissat minnerpaaffilerniarlugit" pitsaasutut pissanganartutullu iliuuseqarnertut isigisariaqartoq isumaqarpunga.

Kiisalu aamma inuussutissarsiutit allat nersutaateqarneq nunaateqarnerlu nunatta iluani atuinermut - avataaniit tikerartitanut illuatungiliisussatut isigalugit – aallartsisartunut ingerlatsereersunullu aningaasaliisarnerup eqaallisarneqarnissaa pingaaruteqarpoq aamma uumasut nujuartat nunamiut nungusaattaanngitsunik aaqqissuussaasumillu avammut niuernermi periarfissarsiuullugit suliniutiginissaat suleriaqqinnisami eqqarsaatissavoq.

Takornariaqarnerup inerisarneqarnerani periarfissaasariaqarpoq takornarissat ujaqqanik ujaasitillugit kusanartuliaralugit tammajuitsussanik angerlas-saqarsinnaanerat (mineralturisme?) illoqarfiit nunaqarfiillu sanaluttarfinnik peqareersut atorluarnissat eqqarsaatigalugit. Aamma sineriak angallavigalugu illuaqqaat aasarsiortarfiit takussaaqisut, eqqarsaatiginartarput takornariaqarnermi isertsissutaasinnaasutut iliuuseqarfigineqarsinnaanersut.

Nunatsinni isumassarsianik/pilersitanillu piginnittussaanermut inatsiseqanngilagut, naalagaaffeqatigiinnerup iluani dansk-it inatsisaata piginnittuussaanermik allattoqarfiat atorsinnaagaluarpavut kisiannertalimmik. Aamma unammilleqatigiinneq nammineq pitsaasuugaluartoq, pisortat tapiissuteqarlutik ingerlatsiviisa ilaasa namminersortunik "ipitsiniartutut" pissuseqartarnerat namminersortutut aallarterlaanut nukillaarsaataasarpoq, aaqqivigisariaqarlunilu.

Isumaqaarpunga isumasioqatigiinneq manna aamma inuiaqatigiinni sulisinnaasut sulinerullu kajuminnartumik tamakkiinerusumillu atornissaannut ullutsinnut naleqqussarnermik kinguneqassasoq, eqqaamassavarput inuk suliffeerukkaanngami unittooriartulersarmat. Tamanna taasaqarfigaara kommunini iluarsaaqqinnermut ilanngullugu tamatsinnit oqallisissatut nalilersugassatullu isumaqarfigalugu. Suliffeqarfiit ilaat ullumikkut sulisumi ilaat suliassaarukkaanngata ingerlartiinnarnagit suliamorpiaq tunngassuteqarpallaanngikkaluartunik pikkorissartittarpaat. Taamaasilluni sulisup inuttut naleqassutsini pigiinnartarpaat immaqa suliffissaarunnermigut ilaatigut inuttut nakkaatigisussaagaluakkani pinngitsoortarpaa. Tamanna aamma iluatsinnarpoq kommunini Piareersarfiit sulilersitseqqinniarneq siunertarlugu suliniutaannut ilanngullugit suliaqarnermi atussallugu.

Naggataatigut:

Suliffimmik aallartsisaaneq tamatigut oqitsuinnaanavianngilaq aamma tamaappoq ingerlareersut unammillerniarnerat, ineriartortitsinissamillu takorluuineq akeqanngilaq aallartsisaasussarli nukissaqartariaqarpoq, pitsaasumillu sullinneqartariaqarluni.

Naqqaniit aallartinneq annikitsunnguaniit aallartitaasinnaasarpoq ukiorpassuarni annertusiartuaartinneqarsinnasoq, nuannaartoralugu atuarnikuuara nipilersuusiorfissuaq SONY aallartsissimasoq, Coca Cola-t puukui qillertuusat raatiuaqqatut angalattakkatut (transistorradio) sanaartorlugit.

Nunarput isorartoqaaq inuilu amerlanngeqisut sineriassuarmut siammarsimapput. Kommunit kattussuukkaluarpataluunniit innuttaasut siammarsimaneri allanngornavianngillat. Uani pikkorissanertalimmik isumasioqatigiinnermi inuussutissarsiutinik siuarsarnerup nutaamik aaqqissuunera aallaavigalugu sakkut atugassat periarfissiisussaapput aaqqissuusaanerusumik Inuussutissarsiornikkut kommunit allallu siunnersuineri siunissami suli pitsaanerusumik ingerlanneqalersinnaanneranik. Inuussutissarsiutinik ineriartortitsinermut atukkat pitsaanerusut pillugit atuagaaqqiami inuussutissarsiutinik ingerlataqartunut aallarnisaasunullu atugassarititat periarfissallu assigiinngitsorpassuit erseqqilluinnartumik aaqqissuusaasumillu allaaserineqarsimapput, tamannalu takussutissaavoq nunatta inuussutiisarsiorneq pillugu siuarsarniarnerata qanoq pimoorunneqartigineranik. Maannilu katersuuppugut ilinniassallugit periarfissat tamakku qanoq atornissaat.

Sineriassuarput qiviarutsigu kommunit assigiinngitsunik inuussutissarsiornikkut periarfissaqarput, ilaallu aamma inuussutissarsiornikkut imminnut qanittuararsuullutik. Ilaat ilinniartoqarfiupput, - aalisartoqarfiupput, - piniartoqarfiupput, - takornariaqarfiupput, - aatitassarsiorfiupput. Ilaat allarluinnarnik inuusutissarsiornikkut ineriartortitsisimapput immikkut pikkoriffigilersimasaminnik. Isumaqarpunga Inuussutissarsiutinik siuarsarnerup aaqqissuunerata kommunit pikkoriffigisatik aqqutigalugit "Ilisimasanik Katersuivinnik" pilersitsiniarneq pitsaalluinnartuusoq. Taamaasilluni kommune inuussutissarsiummik nutaammik pilersitsiniartoq aallaqqaataaniinngikkaluarluni Ilisimasamik katersuivik aqqutigalugu pilersitisinnaanngussasoq. Aamma taamaasilluni suliffeqarfiit assigiiaarpallaannginnerusut ilaatigut soorlu kommunit suleqatigiinnerisigut pilersinneqarsinnaapput.

Inuit suliffinnik pilersitsiniartut siunnersorneqarnermikkut tikilluaqqusaallutik pikkorissunillu sullinneqarlutik misigisimanissaat pingaartuuvoq, taamaammat una pikkorissarneq aqqutigalugu tamakku pikkoriffiginerulernissai naatsorsuutigilluinnarpara.

Taamatut aallaqqaataasumik oqaaseqarlunga, neriuppunga maani isumasioqatigiinneq pikkorissarnerlu peqataassunit pissarsiffiulluarluni – nutaamik periuseqqartumik suleriaqqinnisami iluaqutaasumik kinguneqarluassasoq.

Ulluni taakkunanni inerinnilimmik sulilluarisi

Lars Karl Jensen