|
Paasereersimasara uppernarseqqippara oqaatsinik qinerlerfissiat assigiinngitsut qupperalaarakkit: Tassa oqaasersiaq ullormut arlaleriaqaluta tusarlugulu atortagarput ”kommune” nagguimmigut peqatigiinnermut tunngassuteqartoq. Taamaattumik Kalaallit Nunaanni kommuneqarfiit kattuffiannut aallartitat qanittukkut Ilulissani ukiumoortumik ataatsimiinneranni peqatigiinneq nammaqatigiinnerlu – imaluunniit ”peqatigiilluarneq” – sammilaarpakka. Tassami inuiaqatigiinnik isiginneriaasera naapertorlugu peqatigiinnermi pitsaasumi sumiluunniit inuk qitiusussaavoq inuillu qanimut oqartussaaqataanerat tunngaviusussaalluni. Taamaattumik aperivunga: Kommunit kattussuunneqassagaluarpataluunniit inuk qitiutittuarutsigu aaqqissuussinermilu inuit oqartussaaqataanerat pingaartittuarutsigu ineriartortillugulu, taava suna siooragissavarput? Maluginiarpara isuma tamanna kommuneqarfiit aallartitaasa ataatsimiinneranni paasineqarlunilu tapersersorneqartoq. Nalitta piumasaa Manna tikillugu nunatta kommuninut agguataarsimanera oqaluttuarisaanermik qangalu aningaasarsiornikkut attaveqaqatigiinnikkullu aaqqissuussinernik tunngaveqarpoq, ukiorpassuarnilu pissusissamisoortumik ajunngitsumillu atuussimalluni. Ullumikkulli pissutsit periarfissallu allanngorput, piffissanngorporlu nutaamik aaqqissuussinissamut. Nunarput allanngorani taamatut angitigiuaannaraluarpoq, kisiannili oqarasuaatitigut qarasaasiatigullu attaveqaqatigiinnikkut ineriartorneq periarfissanik nutaanik ammaavoq ungasissuseq ilaatigut utoqqatsissutissaajunnaarsillugu. Tamatuma peqatigisaanik inuiaqatigiit aningaasarsiornikkut imminnut napatissinnaanerulernissaminnik kissaateqarneratigut pisariaqalerpoq allaffissornikkut pisariillisaanissaq. Taannalu pilerutsigu kommunikkaartumik oqartussaaffeqarnerup nutaamik aaqqissuunneqarnissaa ungaqqussinnaassanngilarput. Soorunami Bornholmimi kommunit tallimaasimagaluartut ataasiinnanngorlutik kattunnerat imaaliinnarlugu uuttuutissatut maligassatullu atorsinnaanngilarput, nunarput isorartoqimmat illoqarfiillu akornanni aqqusineqarani. Kisianni kommuninik kattussuinissaq nalitta piumasaraa. Maannalu apeqqutaalerpoq piumasaq tamanna qanorpiaq piviusunngortinneqarsinnaanersoq inuit oqartussaaqataanerat mianeralugu aammalu peqatigiinneq nammaqatigiinnerlu tunngavigalugit. Uanga kommuneqarfiit kattuffianni siulittaasutut soorunami qanorpiaq aaqqiisoqarnissaanik siunnersuutinut aalajangersimasunut pituttoriinngilanga – aammami siunnersuutinik taamaattunik suli takusaqannginnama, arajutsisaqarsimanngikkuma. Kisiannili kommunit kattussuunneqarnissaat siunniunneqareermat maanna piviusorsiortumik oqallinnissaq siunnersuutinillu erseqqissunik saqqummiussaqarnissaq pisariaqalerpoq. Taamaattumillu oqallinnerup piviusorsiortumik ingerlaqqinnissaanut matumuuna ammaasserusuppunga kommunit qanoq kattunneqarsinnaanerannik taasaqarlunga najukkanilu oqartussaaqataanerup qanoq qulakkeerneqarsinnaaneranik apeqquteqarlunga. Kikkut kattutissappat? · Kommune 1: Qaanaaq, Upernavik aamma Uummannaq · Kommune 2: Qeqertarsuaq, Ilulissat, Qasigiannguit, Aasiaat aamma Kangaatsiaq · Kommune 3: Sisimiut, Maniitsoq, Ittoqqortoormiit aamma Ammassalik · Kommune 4: Nuuk · Kommune 5: Ivittuut, Paamiut, Narsaq, Qaqortoq aamma Nanortalik Normulersuinera immikkut isumaqartinneqassanngilaq, avannaaniit aallartillugit normulerlugit taaguinnarallarpakka, kingorna atsersorneqassaqqaarmata. "Kommune 3"-mut tunngatillugu maluginiartariaqarpoq tassani sinerissami eqqaamioriinneq tunngavigineqanngimmat, aamma isumaqarama eqqaamioriinneq peqatigiinnissamut tamatigut tunngaviusariaqanngitsoq. Kommuneqatigiilersussalli ataasiakkaat aalajangersarneqarnerannut atatillugu nalilersuisoqartariaqarpoq inuussutissarsiornikkut aningaasarsiornikkullu qanoq periarfissaqarnerannik kiisalu sunniivigeqatigiinnikkut qanoq imminnut iluaqusersinnaanerannik. Taava aamma apeqqutaalissaaq kommunimi ingerlatsiviit assigiinngitsut – kulturi atuarfeqarnerlu, avatangiisit teknikkeqarnerlu, inuussutissarsiorneq suliffissaqartitsinerlu, isumaginninneq – qanoq siulersugaallutillu agguataagaassanersut. ”Kommune 1” assersuutigissagaanni imaassinnaannginnerluni kulturi atuarfeqarnerlu Qaanaamit siulersugaallutik, avatangiisit teknikkeqarnerlu Upernavimmit siulersugaallutik taavalu inuussutissarsiorneq suliffissaqartitsinerlu Uummannamit siulersugaallutik? Oqartussaaqataaneq qanoq qulakkeerneqassava? Ullumikkut qanimut oqartussaaqataaneq qinikkanik kommunalbestyrelseqarnikkut nunaqarfinnilu aqutsisoqarnikkut ingerlanneqarpoq. Iluseq taanna tunngavimmigut siunissami atortiinnarneqarsinnaavoq, kisiannili pissutsinut nutaanut naleqqussarlugu. Soorunami kommunalbestyrelsinut ilaasortat nunarput tamakkerlugu isigissagaanni ikinnerungaatsialissapput. Tamatumali peqatigisaanik qanimut oqartussaaqataanermi aaqqissuussineq ullumikkut nunaqarfinni aqutsisuniittoq nunatta teqeqqusunnguini tamani inuit oqaloqataasinnaanerannik qulakkeerisuusoq ineriartorteqqinneqarsinnaavoq najugaqarfinnut (aamma illoqarfinnut) tamanut atuuttunngorlugu, tassa ”najukkani aqutsisoqalernikkut”. Tamakku tamaasa inissikkaanni aamma apeqqutaalissaaq soorlu ”Kommune 5”-imi kommunalbestyrelsimut ilaasortat immaqa 17-iusussat agguataarneqassanersut Ivittuut, Paamiut, Narsap, Qaqortup Nanortallillu isertissinnaasaat taakkua inoqassusiat najoqqutaralugu aalajangereerlugit – imaluunniit ilaasortat agguareernagit ataatsimut qinerneqartaannassanersut, soorlumi Inatsisartut najukkanut agguarnagit ataatsimut qinerneqartartut. Illersorfissaqarlutillu assortorfissaqarput Periaatsit tamarmik illersorfissaqarlutillu assortorfissaqarput. Taamaattumik aamma una oqallinnitsinni eqqaamasariaqarpoq: Kommunalbestyrelseqarneq nunaqarfinnilu aqutsisoqarneq najukkani demokratiimik tunngaveqartumik ingerlatsinissaq pillugu aaqqissuussinerupput. Aaqqissuussinernik tamakkuninnga immersuisussat isumalersuisussallu tassaapput innuttaasut namminneq. Aaqqissuussinernik periarfissanillu tamakkuninnga atorluaanermikkut innuttaasut silarsuarmi allanngorartumi qanimut oqartussaaqataanermik attassillutillu ineriartortitsisinnaasariaqarput. Tamatumani partiit peqatigiiffiillu assigiinngitsut siuttuusinnaapput naalakkersuinikkut anguniakkanik tunngaviusunik naalakkersuinermilu suleriaatsinik sunniuteqarnissamullu periarfissanik inuit akornanni qaammarsaaniuteqartuarnermikkut. Taamaattumik-una oqqassaarillunga aperisunga: Kommunit kattussuunneqassagaluarpataluunniit inuk qitiutittuarutsigu aaqqissuussinermilu inuit oqartussaaqataanerat pingaartittuarutsigu ineriartortillugulu, taava suna siooragissavarput? |
