Kommunit nutaassat qanoq allaffissornikkut aaqqissuussaajumaarnissaat Ikaarsaariarnermi ataatsimiititaliat oqaluuserisassaannut ilaavoq. Tamannali sukumiinerusumik oqallisigilersinnagu politikkikkut isummertoqaqqaartariaqarpoq organisationi qanoq ittoq kissaatigineqarnersoq. Tassami kommuneqarnerup iluani nutaanik pisoqalernera "allattarfissuullu allarterneqarsimanera" iluatsillugit kommunini siulersuinikkut suliassatigullu qanoq nutaamik aaqqissuussisoqarsinnaanerata pilersaarusiornissaanut periarfissaqarpugut.

Ikaarsaariarnermi ataatsimiititaliat qinigaarlaat 2008-mi suliassaasa pingaartut ilagaat kommunit nutaat qanoq allaffissornikkut aaqqissugaajumaarnissaasa aalajangiiffiginissaat.

2008-mi pilersaarusiornermi oqimaaqatigiissitsiniartoqarsinnaavoq ilaatigut kommunini maannamut misilittagaareersut atoqqikkumanerisigut aammali "aallaqqaataaniit" aallartilluni tunngavissanik anguniakkanillu eqqarsaatiginninnissamut periarfissat atorluarniarnerisigut. Imminut akilersinnaassaaq eqqarsaatigilluassallugu ingerlatsinermi periaatsit atorneqareersut anguniakkanut soorlu makkununnga ilumut naammassanersut: "Inuk qitiutillugu pisortanullu saaffiginninnermi matu iserfissaq ataasiutillugu", "Kommunit annerusut amerlanerusunik nutaanillu suliassaqarfillit" aamma "Suliassaqarfiit angisuut ataqatigiinnerunissaat, ataatsimoornerunissaat erseqqinnerunissaallu."

Immikkoortinnagit oqallisigisariaqarput

Allaffissornikkut qanoq aaqqissugaanissaq kommunini nutaani politikkikkut qanoq aaqqissugaanissamik qanorlu aqutseriaaseqarnissamik pilersaarusiornermi immikkuullaritsillugu oqallisigineqartariaqanngilaq.

2008-mi suliassanik piffissalersuinermi siunissami qanoq aaqqissugaanissap oqallisiginissaanut piffissaliilluartariaqarpoq.

Siunissami ingerlatsiviusussat sumiinnissaannik aammalu allaffissornikkut pisortassat atorfinitsinneqarnissaannik aalajangiinerit kommunit aaqqissuussaanerannik iluarsaaqqinnissaq pillugu Inatsisartut inatsisaanni § 17 naapertorlugu kingusinnerpaamik 31. decembari 2008 pissapput.

Taamaattumik Ikaarsaariarnermi ataatsimiititaliat piffissakilliukujuttussaapput allaffissornikkut aaqqissuussaanissamik aalajangiiniarnerminni, ilaatigut pissutigalugu kattunniarnerup arriippallaangitsumik pinissaata kissaatigineqarnera – aamma sulisorisat eqqarsaatigalugit, taakkua siunissami qanoq inissisimanissartik paaserusummassuk. Aalajangiinerilli ima sukkatigisariaqanngillat allaat aaqqissugaanermut periarfissat assigiinngitsut pitsaaqutigisinnaasaannik ajoqutigisinnaasaannillu isumaliutiginninnissaq piffissaqarfigineqarani. Taamatuttaaq eqqarsaatigisariaqarpoq aaqqissugaanermik nutaamik pilersitsiniarnermi sulisorisat sapinngisamik atituumik akuutinneqarnissaat.

2008-mi politikkikkut aalajangiinissat

Inatsimmi § 17-imi piffissaliussaq KANUKOKA-p ima paasivaa Ikaarsaariarnermi ataatsimiititaliat siunissami aaqqissugaanissaq pillugu politikkikkut aalajangigassanik pisariaqartunik 2008-mi aalajangiissasut tamatumalu peqatigisaanik qulakkiissallugu kommunit nutaat 1. januaari 2009-imi isumannaatsumik aallartinnissaat. Aaqqissugaanermik nutaamik atortuulersitsinissaq, tamatumani aamma sumiiffilersuineq eqqarsaatigalugu, aatsaat 2009-mi aallartinneqarsinnaassaaq.

Atortussat piginnaasallu pioreersut kisiisa aallaaviginagit aaqqissugaanermik nutaamik pilersitsisoqarnissaa eqqarsaatigisariaqarpoq.

Allattarfissuaq allarterneqarsimasoq

Siunissami aaqqissugaanerup qanoq ittuunissaanik aalajangersaanialernermi qulequttat arfineq-marluusut maanna kommunini ingerlatseriaatsini ilisimaneqartut aallaavigalugit oqallinnissaq iluaqutaasinnaavoq. Taakkua politikerinit qanoq isummerfigineqarnerat siullermeerutaasumik tikkuussisinnaavoq allaffissornikkut qanoq ilusiliisoqartariaqarneranik.

1. Politikki allaffissornerlu

Politikkikkut aqutseriaaseq siunissamilu politikeritut suliassat – politikerit nutaat atorfilittallu akornanni suliassat qanoq agguataarneqassappat – aamma allaffissornerup aaqqissugaaneranut tamanna qanoq piumasaqassava?

2. Innuttaasunik qitiutitsineq aamma oqartussaasut isumannaatsumik ingerlatsinissaat

Iluarsaaqqinnermi pingaartitat ilagaat innuttaasut isumagilluarneqarnerunissaat, "pisortanut saaffiginninnermi iserfissap ataasiinnaasariaqarnera"-nik kissaatigisaq ilaatigut aqqutigalugu. Kisianni tamanna allaffissornikkut aaqqissugaanermut qanoq piumasaqarfiua? Aammalu kiffartuussinerit oqartussaasutullu suliassat oqimaaqatigiissilluarumallugit qanoq aaqqissuussissaagut?

3. Eqiterineq siammaanerlu

Siammaanissaq amerlanerpaat siunertaraat. Ingerlatsiviit siammakkat qanoq nammineersinnaatigissappat, qanorlu aaqqissuussisariaqarpa pisariaqartumik

ineriartortitsinissaq aqutsisoqarnissarlu qulakkeerumallugit?

4. Aqutseriaaseq aaqqissugaanermilu periaaseq

Aqutseriaaseq aaqqissugaanermilu periaaseq ataqatigiittariaqarput. Ingerlatsivinni periaasitoqqat qullersalersorlunilu allersalersorfiusut isumaqatigiissuteqarnikkut aqutseriaatsimut atorneqarlualersumut naleqqutinngillat (aqutseriaaseq taanna allakkiami matumani kingusinnerusukkut eqqartorneqarpoq).

5. Inoqarfiit siamasissut kommunimi ataatsimi

Kommunit nutaat ilaanni nalinginnaagallartussaavoq kommunip allaffissornikkut ingerlatsinerata maanna kommunit allaffigisaannut siammarlugu agguataarsimanissaa. Taamatut siammarsimaneq aaqqissugaanermut sunik piumasaqaateqarfiua, kommunilu tamaat ataatsimut isigalugu eqqarsarnissaq aaqqissugaanikkut periaasissami nutaami qanoq qulakkeerneqarsinnaava?

6. Naammassisaqarluarsinnaaneq sullissisulersornerlu

Siammakkanik ingerlatsivilersornermi suliassatigut, aningaasatigut sulisoqarnikkullu atasinnaasumik aaq-qissuussinissaq pingaaruteqassaaq. Siamasissumik ingerlatsinissaq pingaartillugu sullissisulersorneq (kommunip suliffeqarfiutaanik immikkoortortaanilluunniit isumaqatigiissuteqarnikkut) imminut akilersinnaava? Aamma imminut akilersinnaatitsiniaraluarnermik eqiterilernissaq quleriiaanillu naalagalersulernissaq qanoq pinngitsoortissinnaavarput?

7. Ineriartortitsisinnaanissaq isumannaatsumillu ingerlatsinissaq

Kommunit angisuut ineriartortitsisinnaassuseqarluarnissaannik piumasat oqartussaasutut isumannaatsumik ingerlatsinissamik, iliuuserisanik nalunaarsuilluartarnissamik aammalu sulisorisanik aningaasanillu atorluaanissamik kissaatigisanut peqatigitillugit suliarisariaqarput.

Qanorli ililluta organisationiliussaagut ataatsikkut ineriartortitsiniaatigaluni isumannaatsumik ingerlatsiniartumik?

Allaffissornerup aaqqissugaaneranut periaatsit

A. "Innuttaasoq aallaavigalugu"

Periaatsimi soorlu aallaavigineqarsinnaapput innuttaasut pisortaqarfinnut saaffiginnissutigigajunnerusartagaat 30-t. Tamannalu tunngavigalugu suleriaatsit aaqqissugaassapput, taamaalillutik kommunimi sulisut innuttaasunik sullissisinnaaqqullugit aallaqqaataaniit naggataanut ataavartumik, soorlu "suliffissaarusimaneq" saaffiginnissutigineqarpat.

Innuttaasoq kommunip ingerlatsiviisa ilaannut allanut saaffiginneqattaarani saaffiginniffigisamini tassani sulisunit sullinneqassaaq – sulilerseqqinniarlugu, pisortat ikiorsiissutaasigut aaqqiivigineqarnissaa pillugu, meerai akeqanngitsumik meeqqerivinniissinnaaqqullugit il.il.

B. "Suliffeqarfiit namminersortitat direktioneqarnerlu"

Periaatsimi tassani isuma tunngaviusoq tassaavoq allaffissornikkut qullersaasut – direktionip – suliassanik ingerlatsinikkut namminneq akisussaaffeqannginnissaat, kisiannili pingaartumik qitiusumit ataqatigiissaarinermik, ineriartortitsinermik iliuusissanillu pilersaarusiornermik suliaqarnissaat. Aningaasaqarnikkut, suliassatigut sulisoqarnikkullu akisussaaffik suliffeqarfinnut arlalinnut namminersorsinnaatitaangaatsiartunut tunniunneqassaaq. Periaaseq taamaattoq „isumaqatigiissutitigut aqutsinermik" taaneqartartumut tunngatillugu atorneqarajuppoq.

C. "Isumaqatigiissuteqartarnikkut"

Allaffissornikkut ingerlatsinermi suliassat sulisussallu erseqqinnerusumik agguataarneqassapput "inniminniisartunut", "oqartussaasunut" aamma "suliarinnittunut".

"Inniminniisartut" politikerit sinnerlugit suliassanik inniminniisassapput, suliarinnittussat kommunip nammineq ingerlatsivigippagit, namminersortuuppata (privatiuppata) imaluunniit tassaappata suleqatigisat allat.

"Oqartussaasut" aamma tassaapput sulisorisat politikerit sinnerlugit oqartussaasutut suliassanik inatsisitigut kommuninut isumagisassanngortitaasunik naammassinnittussat. Kiisalu "suliarinnittut" tassaapput sulisorisat politikerit suliakkiissutaannik kommunikkoortumik suliarinnittussat.

Allaffissornikkut aaqqissuussinermi immikkoortut taakku pingasut tamarmik immikkut direktørimik qullersaqassapput, tamatumalu saniatigut kommunaldirektøreqassaaq ataqatigiissaarisussamik ataatsimoortitsiniartussamillu.

D. "Pisortaqarfiusunik ingerlatsiveqarneq"

Pisortaqarfiusunik ingerlatsiveqarneq periaasiuvoq ilisimaarineqartoq, tassa assigiinngitsunik ingerlatsiveqarluni tamarmik immikkut suliassaqarfinnik isumaginnittunik.

Allaffissornikkut atorfilittat qullersaraat kommunaldirektøri. Ingerlatsiviillu tamarmik forvaltningschefimik pisortaqarput, ataatsimoorlutik pisortaqatigiinnik, chefgruppemik, taaneqartarlutik. Suliassat tamanut tunngasut, soorlu aningaasaqarneq, akissarsialerineq sulisoqarnerlu kiisalu IT, kommunaldirektørimut atatillugit ingerlanneqarsinnaapput imaluunniit immikkoortillugit ingerlatsivinngortinneqarsinnaallutik centralforvaltningimik imaluunniit fællesforvaltningimik taagorneqartut.

E. Periaatsit tunngaviusut akuleriissillugit

Aaqqissugaanermi periaasissaq 2009-mit atulersussaq Ikaarsaariarnermi ataatsimiititaliat aalajangigassaat tassaassagunarpoq periaatsit tunngaviusut taagorneqartut sisamat akuleriissinneqarnerat – immaqa assigiinngisitaartumik atorneqartoq.

Periaasissamik qinersinissaq aallartissaaq 2008-mi piareersarluarnikkut, pitsaaqutaasinnaasut ajoqutaasinnaasullu oqimaalutarlugillusooq. Kommunip ingerlanneqarnerata aaqqissugaanerata naqqaniit eqqarsaatigeqqinnissaanut periarfissaq atorluarneqartariaqarpoq.

Politikkikkut aaqqissugaanerit aqutseriaatsillu

Politikkikkut aaqqissugaanerit ukuninnga tunngaveqarsinnaapput:

1) "Pisarnertut ataatsimiititaliatigut aqutsineq",

2) "Akuleriissaarilluni aqutsineq",

3) "Ataatsimiititaliaagallartutigut aqutsineq" (ad hoc) aamma

4) "Isumaqatigiissutitigut aqutsineq".

Kisiannimi taaguutit taakku sunik imaqarpat?

Pisarnertut ataatsimiititaliatigut aqutsineq:

Ataatsimiititaliatigut aqutsinermi kommunalbestyrelsimi minnerpaamik aningaasaqarnermut ataatsimiititaliaqassaaq ataatsimillu ataavartumik ataatsimiititaliaqassalluni.

Ataatsimiititaliatigut aqutsineq assigiinngisitaartumik aaqqinneqarsinnaavoq apeqqutaatillugit

- aningaasaqarnermut ataatsimiititaliap qanoq inissisimanera,

- ataatsimiititaliat amerlassusiat,

- ataatsimiititaliat akisussaaffii,

- ataatsimiititaliat akunnerminni qanoq suleqatigiinnerat, aamma

- ataatsimiititaliat kommunalbestyrelsillu tamarmiusup akornanni qanoq suleqatigiittoqarnera.

Ataatsimiititaliatigut aqutsineq periaatsitut tunngaviusutut isigineqarsinnaavoq, nutsugissatut siaartittaarneqarsinnaasoq. Kommunalbestyrelsillu nammineq aalajangigassaraa qassinik ataatsimiititaliaqassaner

soq suliassallu taakkununnga qanoq agguataarneqassanersut.

Akuleriissaarilluni aqutsineq:

Akuleriissaarilluni aqutsinermi ataatsimiititaliani ataavartuni siulittaasut suleqatigiikkuutaat amerlassusiat najoqqutaralugu tulleriiaarinikkut toqqarneqartarput, ataatsimiititalianilu ataavartuni taakkunani siulittaasut aningaasaqarnermut ataatsimiititaliami aalajangersimasumik ilaasortaasarput.

Akuleriissaarilluni aqutsinermi siunertaavoq suleqatigiiaat akimorlugit ataqatigiissaarinerup aningaasaqarnermullu ataatsimiititaliap inissisimanerata nukittorsarnissaat.

Akuleriissaarilluni aqutsineq Danmarkimi illoqarfinni angisuuni ilisimaneqarpoq, kommunip ingerlatsivii magistratinut agguagaallutik.

Ataatsimiititaliaagallartutigut aqutsineq (ad hoc):

Ataatsimiititaliaagallartunik pilersitsisarneq kommunip aaqqissuussamik atorsinnaavaa, tassa ataatsimiititaliat taamaattut suliassanut aalajangersimasunuinnaq atorlugit.

Ad hoc-imik ataatsimiititaliat siunnersuisutut atorneqartarput killilimmik piffissalerlugit. Kommunalbestyrelse kisimi ataatsimiititaliaagallartumik pilersitsisinnaavoq, taamatullu aamma ataatsimiititaliap qanoq katitigaanissaanik sunillu suliaqarnissaanik aalajangiisussaalluni.

Ataatsimiititaliaagallartoq tamanut soqutiginaatilimmik, soorlu sumiiffimmi demokratiip aaqqissugaaneranik, suliakkerneqartoq ataatsimiititaliat ataavartut arlallit soqutigisaannik suliaqarpoq, taamaattumillu suliaa kommunalbestyrelsimut saqqummiunneqartinnagu ataatsimiititaliani taakkunani oqaluuserineqaqqaarallassaaq.

Taamaalilluni ataatsimiititaliaagallartunik pilersitsisarneq innuttaasunit, peqatigiiffinnit, kattuffinnit politikerinillu akuuffigineqartoq ataatsimiititaliat kommunalbestyrelsillu sulinerannut pitsanngorsaataasinnaasarpoq.

Isumaqatigiissutitigut aqutsineq:

Tassa politikkikkut aaqqissuussineq aningaasatigut aqutseriaatsimik tunngaveqartoq – isumaqatigiissutitigut aqutsinermik taaneqartoq – suliffeqarfik aqunneqartarluni kommunalbestyrelsimik isumaqatigiissuteqarneq aallaavigalugu.

Ingerlatsinermut akisussaaneq taamaalilluni toqqaannartumik kommunalbestyrelsimit pisinnaatitsissutitut suliffeqarfinnut ataasiakkaanut tunniunneqartarpoq.

Taamaalillutik ataatsimiititaliat ataavartut ingerlatsinermut toqqaannartumik akisussaanngillat, pisarnertut ataatsimiititaliatigut aqutsinermi taamaakkaluartoq.

Ataatsimiititalialli ataavartut akisussaaffigaat suliffeqarfinnik ineriartortitsinissaq aammalu siunertat sullissinerullu pitsaassusia pillugit taakkuninnga oqaloqateqartarnissaq.

Taamaalilluni ataatsimiititaliani politikkikkut sulineq ataatsimiititaliatigut aqutsinermit ilisimaneqartumit allaaneruvoq, tassa ingerlatsinermut akisussaaneq suliffeqarfinnut pisinnaatitsissutitut tunniunneqarsimammat.

Periaatsimi tassani politikkikkut akisussaaffik pissutsit ataatsimut isigalugit siunertassanik periaasissanillu oqaasertalersuinissamiippoq aammalu suliffeqarfiit ingerlatsiviillu aalajangiisarnissaannut sinaakkutassanik aalajangersaanissamiilluni.