|
Taamaattumik qulequtsiineq immaqa ilaatigut quiagineqarsinnaavoq. Isumaqartoqarsinnaavoq atisanik takutitsinermut nerersuarnertalimmut eqqaanartuusoq.
Maannamummi nunatsinni suli taamaattumik takusaqarsimanngilagut.
Kisiannili isumaqarpunga kommunit avammut kiinnernissaminnut periarfissanik ujarlertariaqartut. Tassanilu oqaaseq isumasioqatigiinneq ataatsimeersuarnerluunniit
naleqquttutut isiginngilakka oqaatsimmi taakku imarisaallu allarluinnaammata.
Ilisimaneqartutut niuertut allalluunniit tunisassiaminnik pisisussanik ujarlertuartut
pisariaqartippaat innuttaasut akornanni takutittuarnissartik soqutiginartuarnissartillu.
Taamaaliunngikkunik puigorneqarsinnaapput niuernermillu ingerlatsinerat unittoorsinnaavoq matusariaqalernermillu kinguneqarsinnaalluni. Namminersortup nalunngilluinnarpaa inunnut takutittarnissaq qanoq pingaaruteqartigisoq.
Kommuninik ingerlatsineq aamma taamaalluinnarpoq. Kommunillu uagut aqqutissiueqataassaagut tunisassiat nunatsinneersut pilerisaarutigineqarneranni, takornariat
amerlanerusut nunatsinnukartarnissaanni allarpassuillu taagorsinnaavagut.
Qularineqassanngilarlu qallunaat ilinniarluarsimasut allallu nunatsinni sulerusuttut
aamma saqqumertussat amerlanerulissammata.
1999-imiilli ukiut allortarlugit Sisimiut kommuniat Ålborgimi aalisarneq pillugu saqqummersitsinerni (Dan Fish ) peqataajualersimavoq. Uagut nammineerluta saqqummersitsisut 400–t sinnerlugit amerlassusillit akornanni peqataanitsigut
Sisimiunut tunngassuteqartut saqqummersittarpagut. Taamanikkut aallartikkatta
Nunatsinnit kommuninit manna tikillugu kisiartaavugut, naak kommuninut tunngassuteqanngitsut ataasiakkannguit peqataasaraluartut.
Saqqummersitsineq ukiut allortarlugit ingerlanneqartarpoq katillugillu inuit
17.000 t takuniaasarput, inuinnarniit aammalu amerlanersaat aalisarneq pillugu
inuussutissarsiortut. Angalanermut aningaasartuutit saniatigut peqataanermut akiliutigisarparput 25.000 kr.-upput, taakkulu annertugisassaanngillat.
Nunatsinniit angalaqataasut 150 –t missaaniittarput aalisarnermut inuussutissarsiornermut tunngassuteqartut, ilaatigullu kommuuninit aallartitat aamma peqataasarput.
Danmarkimi kommunit aalisarnermut pingaaruteqarluinnartut peqataasartut arlaliupput. Taakkulu paasisassarsiorfigalugit oqaluttuuppaatigut taamaattunut peqataasarnissat qanoq pingaaruteqarluinnarnerinut.
Suliffeqarfiit annertunerusut nammineerlutik saqqummersitsisarput ilaatigulli suliffeqarfiit mikisut katiterlutik ilaatigullu kommunertik suleqatigalugu saqqummersitsisarput.
Saqqummersitsinermut tunngatillugu tusagassiutitigut Sisimiut kommuniat peqa-
taasoq nunani assigiinngitsuni saqqummiunneqartarpoq. Aalisarnermut soqutigisallit
nunanit 20-inngaaneersut peqataasarput. Tassanilu suut tamarmik aalisarnermut imaatigullu inuussutissarsiornermut tunngasut takusassaapput pisiassaallutillu.
Oqartariaqarpungalu saqqummersitsinermi 400–t sinnerlugit peqataaffigineqartuni kommune nunatsinneersoq ataasinnguaq takujuminaassinnaagaluartoq, peqataasorli
paasineqaraangami annertuupilorujussuarmik soqutigineqalersarpoq. Tassuuna malugisarparput qallunaat nunanit allamiullu nunatsinnut soqutiginninnerat annertoorujussuusoq.
Inuit ilai saqqummersitsivitsinnut takkuttarput oqaluttuarlutillu ukiorpassuit matuma
siorna nunatsinniissimallutik angallannerulli akisunera patsisigalugu tikeraarnissaminnut periarfissaqanngitsunik. Amerlasuut takkuttarput qujallutik Sisimiut
kommuuniat saqqummersitsisunut peqataammat soorlulusooq nunarput tamaat sinnerlugu taamaaliortoq. Nuna aalisarnerinnangajammik niuerutilik pinngitsoorani taamaaliortussaammat. Maluginiakkatta ilagisarpaat aalisarnermit inuussutissarsiortut nunatsinneersut peqataatitaqarneq ajormata. Suna patsisaasinnaanersoq uani
oqaatigisinnaanngilara.
Siullerpaamik saqqummersitsisunut peqataagatta puisit, arferit aalisakkallu pujuukkat
sassaalliutigaagut. Taakkunannga suliaqarnerput ajornakusooraluarpoq, tassami naggataatigut hotelimi initsinni 1.000-t missaannik mikisunik qallersuusiorpugut
(pindemadder).
Nunanit allamiut qallunaallu puisit arferillu neqaannik pujuukkanik mamarsale-
raangata eqqarsaaterpassuit saqqummeralersarput sooq ullumikkut tunisassianik taamaattumik nunanut allanut niueruteqarneq ajornersugut. Aperineqartarpugut pujuukkanik soorlu 10 – 20 kg.- inik massakkut piserusukkaluartunik nunaminnut
angerlaallugit misilitassaminnik, arlaleriarlutalu qallunaat suliffeqarfiisa pisiniarfigigaluarpaatigut ulluni immikkut ittuni atugassaminnut, soorlu julefrokosternerminni.
Saqqummersitsinermi aamma takutippagut amminit tunisassiat soorunami tamarmik Sisimiuni mersortarfinni sanaat. Pilerigineqartorujussuupput, akilersinnaasumilli akeqartitsinissaq apeqqutaaginnarluni ilaatigut qallunaat momsiat 25 % akitsorsaasuusarmat.
Aatsaalliuna nunatta Danmarkillu akornanni isumaqatiginniutigineqarsinnaasoq
kalaallit tunisassiaat Danmarkimi asseqanngitsut moms-eqartarnerat appaaffiginiarlugu sulissutigineqassasoq. Taannami tupinnartoqarunanngikkaluarpoq, tassami
qallunaat tunisassiarpassui nunatsinni immikkut akileraarusernagit tuniniarneqartarmata qallunaat niuertuinut aammalumi Naalagaaffimmut iluaqutaalluinnartumik.
Taamaaliornikkut anguneqartussat ilagissavaat tunisassiat nunatsinneersut annertunerusumik tunineqarsinnaalernerat niuernikkullu nammineersinnaanerunitsinnik angusaqarnerulluta. Siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu Naalagaaffimmik
taperneqartarnitta millisarneqarnissaa aallartissinnaalissaaq.
Saqqummersitsinerit aqqutigalugit suliffeqarfinnik assigiinngitsunik suleqateqalerpugut attaveqalerlutalu. Imaaliallaannarlu suliffeqarfinnik pilersitserusuttut suleqatigilerpagut, massakkuugallartoq aalisakkanik tunisassiortut nunanullu allanut tunitsivissaqarluartut. Taamaaliornerup aallaqqaataaniit aallartittariaqartinngilaatigut
massakkut piareersaatit ilagaat tunisassiat allaanerusut nunanut allanut tunineqartarnissaat misissorneqarmat.
Saqqummersitsinernut peqataasimanngikkaluarutta ullumikkut ajornartorsiutit assiinngitsut suli sorsoruusaassagaluarpagut.
Isumaqarpunga saqqummersitsinerit taamaattut peqataaffigissallugit pisariaqarluinnartoq.
Taamaattumik inuussutissarsiutit pillugit KANUKOKA-p suleqatigiissitannguani
saqqummiussaqarsimavunga kommuunit Danmarkimi saqqummersitsisinnaannginnersut.
Isumaqarpunga kommuunit tamarmik akissaqartut ullumikkummi angalanernut,
sulisussarsiornernut allanullu atortakkagut qiviaannarlugit siunertamut uunga tamatta akiliisinnaassuseqareerluta.
Siunnersuutigaara ukioq 2004-imi upernaakkut ukiakkulluunniit kommuunit tamarmik peqataaffigisaannik kommunemesseqartoqassasoq. Tassani kommuunit ataasiakkaat imminnut tuniniassapput tunisassiaatitik, takornariaqarnikut pilerinassutsitik allallu soqutiginarsinnaasut takoqqusaarutigalugit.
Taamaattumik kommuunit tamaasa kajumissaassavakka aappagu siunertamut uunga
ilaleeqqullugit.
Isumaga malillugu misiliinissaq taamaattoq alutorineqarluassaaq aammalu nunatsin-nit pitsaasumik kiinnernerussalluni. Aammattaaq isumaqarpunga suliffeqarfiit assigiinngitsut suleqatiserineqarsinnaaasut, minnerunngitsumik Namminersornerullutik Oqartussat peqataatinneqarnissaat anguniagassat ilagisariaqarpaat.
| 
